Η Ιστορία Έλσα Μοράντε: Μια Στιγμή στην Ιστορία Κλασικά και αγαπημένα

Η Ιστορία, της Έλσα Μοράντε

Σκεφτόμουνα μια λέξη σήμερα, που μια μικρή διαφοροποίηση στο πρώτο της γράμμα μπορεί να έχει τόσο διαφορετική ερμηνεία. Ιστορία…Το κεφαλαίο γιώτα τής δίνει μια περιγραφή σημαντική, αφορά τον κόσμο στην ολότητα του και την πορεία του στον χρόνο μέσα από πράξεις και αντιδράσεις ορισμένων από των κατοίκων αυτής της γης. Με ένα μικρό όμως γιώτα μπροστά είναι όλη η ζωή που βίωσε ο καθένας από εμάς, και μπορεί το σύνολο των μικρών αυτών περιγραφών να είναι στην πραγματικότητα η Ιστορία αυτού του κόσμου…

Η ιστορία

Η Ίνα είναι μια δασκάλα με εβραϊκές καταβολές που ζει στη Ρώμη, και ο αναγνώστης ακολουθεί τη ζωή της κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι και το 1947. Προσπαθεί να επιβιώσει με τα δύο της παιδιά, εκ των οποίων το ένα, το μικρότερο, είναι αποτέλεσμα ενός βιασμού από Γερμανό.

Σου φαίνεται απλή και λιτή η περιγραφή της ιστορίας σίγουρα. Θα σκέφτεσαι πως θα σου γράψω για άλλο ένα μυθιστόρημα με ίδια θεματολογία…Κι όμως, θέλω να σου αναφέρω το μοναδικό και εμβληματικό μυθιστόρημα της Έλσας Μοράντε, η Ιστορία, με το γιώτα κεφαλαίο, και ό, τι αυτό σηματοδοτεί.

Η Μοράντε ήταν η σύζυγος του Αλμπέρτο Μοράβια. Όταν ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος αναγκάστηκαν να κρυφτούν, μιας και οι δύο ήταν Εβραίοι. Το μυθιστόρημα αυτό ήταν για τη Μοράντε μια στιγμή έμπνευσης λόγω των συνθηκών που διαβίωναν οι ίδιοι. Ο τίτλος του είναι τόσο λιτός, αλλά εμπεριέχει τόσα πολλά μηνύματα που, διαβάζοντας ο αναγνώστης, θα κατανοήσει την ουσία και τον ορισμό της λέξης ιστορία σε αυτόν τον κόσμο

Το μυθιστόρημα αυτό εξιστορεί βεβαίως της Ιστορία του πολέμου και των αποτελεσμάτων που είχε στην Ευρώπη, αλλά εστιάζει στη μικρή ιστορία μιας γυναίκας που βιώνει αυτήν την κατάσταση, δείχνοντας μέσα από την αφήγηση την ουσία που μπορεί να έχει κάθε στεγνός ορισμός. Η Ιστορία τελικά του κόσμου μπορεί να καθοδηγεί τις μικρές ιστορίες των ανθρώπων και ταυτόχρονα να απορροφά κάθε μορφή ατομικότητας και προσωπικής ταυτότητας. Μπροστά στην Ιστορία όλα γίνονται ένα! Ο φόβος, ο αγώνας για την επιβίωση και τη σωτηρία και τα βασικότερα ανθρώπινα συναισθήματα προβάλλονται πάνω σε έναν χάρτη απανωτών καταστροφών. Στην ανθρώπινη συνείδηση ή στο πεδίο της ευαισθησίας, ωστόσο, δεν αναγνωρίζεται τίποτε ως σημαντικότερο από την ανθρώπινη ζωή και, αν η τέχνη έχει κάποιο νόημα, μας λέει η Μοράντε, είναι για να μας υποδεικνύει διαρκώς πως οι «μεγάλες» ιδέες, τα «μεγάλα» γεγονότα και τα «μεγάλα» σχέδια είναι προϊόντα του θανάτου και πως μόνο μέσα στον λεγόμενο κοινό άνθρωπο παραμένει ζωντανή η αξία της ύπαρξης, το μεγαλείο και το δράμα της.

Η Ίντα πορεύεται ολομόναχη με δύο αγόρια και δύο μυστικά που προσπαθεί να κρύψει καλά. Είναι Εβραία και επιληπτική, δύο εξαρχής προϋποθέσεις που την καθιστούν αδύναμη και καταδικασμένη σε μια τέτοια πολιτική και ιστορική συνθήκη. Μια Ιταλία που σφαδάζει από τον πόλεμο, σκοτεινή και μουντή, άριστα δοσμένη μέσα από τον ιδιαίτερο τρόπο και λόγο της Μοράντε, τόσο οικείο, τόσο απομακρυσμένο από κάθε είδους λογοτεχνική φόρμα. Κατορθώνει μέσα από τη λογοτεχνική της μαεστρία να αναδείξει μια απλή και ασήμαντη ηρωίδα σε χαρακτήρα που αποτυπώνει όλους τους ανθρώπους που έζησαν το μένος και τη βία.

Ένα μήνυμα και σκέψεις

Η Ιστορία είναι ένα αντιπολεμικό μυθιστόρημα. Οι σκηνές του είναι αφαιρετικές. Δεν εστιάζει στα δεινά των εγκληματικών πράξεων, αλλά στις λεπτομέρειες που μπορεί να φαίνονται αμελητέες εκείνη τη στιγμή που συμβαίνουν, αλλά υποδηλώνουν ακριβώς αυτό που θέλει να αναδείξει η συγγραφέας. Να δώσει φωνή και εικόνα στα μικρά και σημαντικά βιώματα. Όταν καταστρέφεται το σπίτι της ηρωίδας από έναν βομβαρδισμό, για μεγάλο χρονικό διάστημα, ζει σε ένα καταφύγιο μαζί με άλλους ανθρώπους που καταστράφηκαν τα σπίτια τους. Μέσα σε αυτό το καταφύγιο θα εξυμνηθεί η ιδεατή κοινωνία που θα έπρεπε να ζουν όλοι οι άνθρωποι πάνω σε αυτή τη Γη. Μέσα σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από απώλεια και καταστροφή, η Μοράντε περιχαράζει την ευαισθησία με σκηνές γεμάτες συναίσθημα και συγκίνηση. Μέχρι το τέλος, που δε θα μπορούσε να είναι άλλο, το 1947, η πορεία της Ίντα είναι αποστασιοποιημένη και κοινή, οικεία και τραγική, δοσμένη με μεγαλείο και ρεαλισμό. Ό, τι ακριβώς κρύβει η Ιστορία για όλες τις μικρές ιστορίες όλων μας.

Εκείνο το άλλο σώμα, το λαίμαργο, το διαπεραστικό και ζεστό, που εξερευνούσε το κέντρο της μητρικής της γλυκύτητας, ήταν όλοι μαζί οι χιλιάδες πυρετοί και οι δροσιές και οι εφηβικές πείνες που ξεπηδούσαν από τις παγωμένες πηγές τους και πλημμύριζαν την παιδιάστική κοίτη της. ‘Ηταν όλα τα χιλιάδες αγρίμια των παιδικών της χρόνων, τα γήινα και τρωτά, που χόρευαν ένα χορό τρελό και χαρωπό, ο οποίος έκανε να πάλλονται ακόμα και τα πνευμόνια της ως τα βάθη τους, ακόμα και οι ρίζες των μαλλιών της, καλώντας την σ’ όλες τις γλώσσες.
Απόσπασμα, σελ. 95 (ο βιασμός της Ίντα. Πέρα από τα αποτρόπαια της Ιστορίας, η ζωή είναι ένα μεγαλείο και ένα θαύμα).