Η Χήρα του Πειραιά, Φιλομήλα Λαπατά
Η Χήρα του Πειραιά της Φιλομήλας Λαπατά είναι ένα μυθιστόρημα μυρωμένο με τη νοσταλγία της αναπόλησης σε μια συμφωνία με τα αιώνια ερωτήματα της ανθρώπινης φύσης για την απώλεια και τη ζωή. Το μυθιστόρημα -ανατυπωμένο από τις εκδόσεις Ψυχογιός- της συγγραφέως αποτελεί συνέχεια του εξαιρετικού μυθιστορήματος «Η ξυπόλητη των Αθηνών» και αφηγείται την ιστορία της οικογένειας Χρυσολωρά, που θα μετεγκατασταθεί στην Αθήνα στις αρχές του 20ου αιώνα από την Κωνσταντινούπολη.
Η Λάουρα Ρώμα-Αλφιέρι είναι η πρωταγωνίστρια της ιστορίας, είναι ο φορέας της ιδέας που πραγματεύεται η συγγραφέας, την αιώνια μάχη της ανθρώπινης φύσης με την απώλεια και την αποδοχή του θανάτου. Ο τρόπος που φαίνεται να διαχειρίζεται η Φιλομήλα Λαπατά τον πόνο της ανθρώπινης απώλειας είναι μια συγκλονιστική αναπαράσταση, μια βαθιά εξερεύνηση στην ψυχή και το σώμα εκείνου που πενθεί
Η Λάουρα παντρεύεται χωρίς τη δική της συγκατάθεση τον Φίλιππο Ρώμα, εφοπλιστή και έμπορο των αρχών του 20ου αιώνα. Για να εκφράσει την αποδοκιμασία της για αυτόν τον γάμο θα παντρευτεί χωρίς τα νυφικά της παπούτσια, ξυπόλητη. Στην Αθήνα θα κυκλοφορεί με τα ξύλινα τσόκαρα που φορούν οι υπηρέτριες ώστε να εκφράσει τη δυσαρέσκεια της. Όσο περνούν όμως τα χρόνια ο έρωτας και η απόλυτη αγάπη θα ακυρώσουν την άρνηση της Λάουρας. Θα ζήσει ο, τι δεν πίστευε ποτέ στη ζωή της πως της επιφύλασσε η μοίρα.
Ο ξαφνικός θάνατος του Φίλιππου θα βρει τη Λάουρα μετέωρη, χωρίς αντοχές να αντιμετωπίσει το τετελεσμένο. Η ιστορία της χήρας πλέον υπερήφανης και αλύγιστης γυναίκας θα μετατραπεί σε έναν αγώνα συμφιλίωσης και παραδοχής. Η ηρωίδα βιώνει, αντιλαμβάνεται και αναγνωρίζει συνειδητά τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις αισθήσεις αλλά και τις νέες σταθερές που προκύπτουν στη ζωή της. Έτσι, μέσα από μια μακρά περίοδο πένθους θα αναγεννηθεί και θα μετατραπεί σε μια γυναίκα σοφή και δυνατή. Ο απολογισμός όμως της μάχης που θα δώσει είναι αυτό που πραγματεύεται το μυθιστόρημα.
Το πένθος μοιάζει για την ηρωίδα ως η τελική συνθήκη στην οποία επιλέγει να περιέλθει. Αδειάζει την ψυχή της και το μυαλό της από όλα προκειμένου να παραμείνει πιστή στη μνήμη του άνδρα που έχασε. Η συγγραφέας δημιουργεί μέσα από την ιστορία της τον κύκλο της απώλειας που διανύει εκείνος που μένει. Την απόγνωση της απουσίας που οδηγεί στην εγκατάλειψη. Την αποχή από την ίδια την ουσία της ζωής. Την ανάγκη ταύτισης του ζωντανού με το νεκρό, μια κατάσταση από την οποία προσπαθεί να αντλήσει την ύστατη μορφή επικοινωνίας.
Η Λάουρα θα αρνηθεί τη θηλυκή της υπόσταση αποτίοντας φόρο τιμής στην αγάπη. Η στάση της, ένας έμπρακτος θρήνος και η συγγραφέας δίνει τις διαστάσεις ενός λαϊκού μοιρολογιού, θέλοντας να αποδείξει πως η αρχαία ελεγεία παραμένει ίδια στον χρόνο και στα πρόσωπα που τη βιώνουν.
Ο κύκλος ολοκληρώνεται, όπως όλοι οι κύκλοι της βρωτής ζωής. Ο θάνατος θα γίνει πολύτιμη μνήμη αλλά η ζωή και η δύναμή της θα νικήσει σε αυτόν τον αγώνα επικράτησης.
Στο μυθιστόρημα « Η Χήρα του Πειραιά» οι ήρωες γίνονται πρωταγωνιστές. Όχι για να επισκιάσουν τη βασική ηρωίδα του έργου, αλλά για να λειτουργήσουν σαν καταλύτες, στοιχεία που θα αναδείξουν την ανταγωνιστική μάχη της ζωής με τον θάνατο. Ένας αγώνας επικράτησης και σωτηρίας.
Η Κατίγκω είναι η μάνα που προσπαθεί να σώσει το παιδί της από την κατάρρευση. Η Ζαμπέτα θα εκπροσωπήσει τη λαϊκή προέκταση και τον τρόπο που αντιμετωπίζει ο απλός λαός τον θάνατο. Η Ευλαλία αντιπροσωπεύει τη δύναμη της μητέρας που αγωνίζεται με τον χαμό του παιδιού της και η σωτηρία εκείνου που απέμεινε μετέωρο. Η Μαρούσα θα βάλει την τέχνη της Ανατολής για να γλυκάνει τον πόνο με τις συνταγές του τόπου της. Η Μαρία-Βηθλεέμ με την αποφασιστική και δυναμική της παρουσία, που προσπαθεί να ανακαλέσει την παλιά εικόνα της ξαδέλφης της. Ο Μπαλτατζής είναι η επιστήμη που αντιτάσσει την ιατρική προσέγγιση για τη θεραπεία της ψυχής απέναντι στην απλοϊκή, ανθρώπινη, συναισθηματική ερμηνεία του αμετάκλητο αποχωρισμού. Ο καθένας, δορυφόρος της Λάουρας, με τη δυναμική τους θα λυτρώνουν, θα δίνουν φως, έναυσμα για την επανεκκίνηση της.
Αν και βαθιά ανθρώπινο, έμπλεο συναισθημάτων, μια ψυχογραφική τοιχογραφία του δυνατού και του αδύνατου σαν θέμα ενός έργου, η Φιλομήλα Λαπατά θα «ντύσει» την ιστορία της με το προσωπικό ύφος γραφής της. Έτσι θα χαρίσει στον αναγνώστη μια ζωντανή απεικόνιση της Αθήνας και του Πειραιά των αρχών του 20ου αιώνα.
Θα επέμβει στο ανθρώπινο δράμα με μια θαυμαστή αφήγηση μιας εποχής μακρινής αλλά εξαιρετικά γοητευτικής. Θα δέσει την προηγούμενη ιστορία της με την εξελικτική διήγησή της. Θα ενώσει την κοινωνική και πολιτική κατάσταση του τόπου με τους ήρωες της.
Η άνοδος του Ελευθέριου Βενιζέλου, οι αλλαγές στην Αθήνα που εκσυγχρονίζεται. Τα πρώτα τηλέφωνα που ανήκουν στην εύπορη τάξη. Το πρώτο αυτοκίνητο, μια Ντένμλερ, που θα αντικαταστήσει σιγά σιγά τις άμαξες. Οι φοιτητικές αντιδράσεις, η ανεξέλεγκτη έλευση εσωτερικών μεταναστών που καταφθάνουν στην Αθήνα και γίνονται ο θεμέλιος λίθος για την αναδιαμόρφωση της Αττικής. Οι σουφραζέτες, με ηγετική μορφή την Καλιρρόη Παρρέν, και την αλλαγή που θα αρχίζει να διαφαίνεται για τον ρόλο της γυναίκας.
Η αφήγηση της συγγραφέως, επιδέξια εναρμονισμένη με τους ήρωες της, αναπλάθει την εποχή, ζωντανεύει παλιές γκραβούρες, βάζει χρώμα στη σέπια και την πατίνα.
Συγκλονιστική είναι η αναδημιουργία του Πειραιά, μια πόλη που ισορροπεί στον πλούτο και την ανέχεια, στην αίγλη και στην ένδεια. Πώς δημιουργήθηκε η πόλη του λιμανιού; Νησιώτες που ψάχνουν μια ζωή καλύτερη, πρόσφυγες που προσπαθούν να ανατάξουν τη ζωή τους, εφοπλιστές και έμποροι που επιλέγουν να βρίσκονται στην καρδιά της εξέλιξης και της νέας πραγματικότητας.
Μπροστά, στου λιμανιού την επιβλητική όψη στέκουν επιβλητικά αρχοντικά και στα σοκάκια της πόλης παράγκες και φτωχόσπιτα. Η Φίλωνος και η Νοταρά, η λεγόμενη Τρούμπα με τα κορίτσια της νύχτας, τα καταγώγια και τον υπόκοσμο. Εκεί που η αγέρωχη Θάλεια Χρυσολωρά θα αναδείξει ανθρώπινες αλήθειες που η κοινωνία δεν επιτρέπει να έρθουν στο φως.
Τι γνωρίζει για κείνη τη συρροή κόσμου από όλες τις μεριές της Ελλάδας: Υδραίων, Χιωτών, Κρητικών, Μανιατών, Πελοποννησίων, που είχαν μετοικήσει μετά το 1835 στον Πειραιά, και έπειτα από μια διαδικασία ιδιωτικοποίησης των εθνικών και μοναστηριακών γαιών της περιοχής, άρχισαν την οικοδόμηση βάσει σχεδίου πόλεως του Έλληνα αρχιτέκτονα Κλεάνθη και του Γερμανού Σάουμπερτ; Τι γνωρίζει για αυτό το συνονθύλευμα φύλων τα οποία είχαν ανακατωθεί μεταξύ τους τόσο πολύ, που είχαν χάσει πια την τοπική τους ταυτότητα.
Στο μυθιστόρημα «Η Χήρα του Πειραιά» ο αναγνώστης θα περιηγηθεί σε δρόμους, στενά, σπίτια, ιστορίες ανθρώπων τόσο αληθινών που αποκτούν μια ζεστή οικειότητα, σαν πρόγονοι που δεν μάθαμε ποτέ την ιστορία τους, αλλά στη μνήμη ανακαλούνται σαν δικές μας ζωές. Δικές μας στιγμές και αλήθειες που φιλοξενήθηκαν στις σκέψεις και στα αισθήματά μας.
Η Λάουρα Αλφιέρι-Ρώμα θυμίζει κάτι από τη «Γυναίκα με τα μαύρα» στη «Σονάτα του Σεληνόφωτος» του Ρίτσου. Στοιχειωμένη και αέρινη, αιθέρια και ευάλωτη από τον πόνο, σε ένα σπίτι ερημικό, με ένα πιάνο σιωπηλό να την περιμένει. Κανείς δεν θα μπορέσει να την επαναφέρει στο φως, παρά μόνο οι δικές της αποφάσεις και η παρουσία ενός προσώπου που θα προκαλέσει και πάλι τη θέληση για ζωή.
Η όμορφη ιστορία της Φιλομήλας Λαπατά είναι ένα μαγικό ταξίδι, μια άχρονη πραγματεία για τη μάχη της ζωής και του θανάτου. Μια ανάμνηση, μια παλιά φωτογραφία, μια ζωή.
Το μυστικό είναι ν’ αποδεχόμαστε τη ζωή με όσα μάς συμβαίνουν ανά πάσα στιγμή. Είναι στο χέρι μας να επιλέξουμε να τους δώσουμε εμείς όποιο νόημα θέλουμε. Μαθαίνουμε να ζούμε με τα τραύματά μας. Εκείνο το “γιατί εγώ; Γιατί σε εμένα;” Δε βοηθάει ούτε το μεγάλωμά μας, αλλά ούτε και την υγεία μας
Η ζωή είναι ένα μυστήριο, Κατίγκω. Το κλειδί για να ξεκλειδωθεί αυτό το μυστήριο μπορεί να βρίσκεται κάπου στην απρόσβατη διάσταση του σύμπαντος ή στην πιο βαθιά γνώση της ψυχής μας. Μέχρι ν’ ανακαλύψουμε αυτό το κλειδί, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι ν’ αποδεχτούμε το μυστήριο. Και αυτή είναι η μαγεία της ζωής που νικάει τον θάνατο.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
About The Author
