«Η περιπλάνηση ενός βιολιού» του Μιχάλη Μπουναρτζίδη: Έρωτας και Ιστορία στην ταραγμένη Ευρώπη του Μεσοπολέμου
Το μυθιστόρημα «Η περιπλάνηση ενός βιολιού» του Μιχάλη Μπουναρτζίδη είναι μια αναζήτηση της ψυχής του ήρωα του, του Θωμά. Μια ιστορία για τη ζωή και τον θάνατο, για το μακρύ ταξίδι στον έρωτα και τη δικαίωση του. Η πορεία του αντικατοπτρίζεται μέσα από δύσβατα μονοπάτια της Ιστορίας. Από την τραγική φυγή της οικογένειας του ήρωα από τη Φώκαια της Μικράς Ασίας, το 1914, έως και τον αιματηρό εμφύλιο σπαραγμό της Ισπανίας και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η περιπλάνηση ενός βιολιού
Ο Θωμάς φτάνει στη Θεσσαλονίκη μαζί με την οικογένειά του, μετά τον αναγκαστικό ξεριζωμό που υπέστησαν οι Έλληνες από τη Φώκαια, το 1914. Μικρός, αλλά γεμάτος πίστη και διαμορφωμένη προσωπικότητα, είναι ένας νέος ελεύθερος που δεν καταφέρνει να συμπλεύσει με τις αποφάσεις του πατέρα του. Σε μια περίεργη συγκυρία, θα ακούσει έναν γέρο να παίζει βιολί και θα μαγευτεί από τον ήχο του. Το Ζέιτενλικ, η περιοχή των προσφύγων, θα γίνει για εκείνον η αφετηρία της καινούριας του ζωής.
Ο Θωμάς, μέσα από τον βίο που θα διανύσει στη Θεσσαλονίκη, θα μετουσιώσει στα μάτια του αναγνώστη την πολυτάραχη πόλη, τη γοητευτική και τραγική της μοίρα, την πολυμορφία της, τους ανθρώπους που δίνουν χαρακτήρα και υπόσταση στην πολυθρύλητη «Σελανίκ».
Στην πορεία του θα γνωρίσει την Ελβίρα, τη γυναίκα της ζωής του. Η μεγάλη φωτιά της Θεσσαλονίκης, το 1917, θα αλλάξει τη μοίρα χιλιάδων ανθρώπων και ο Θωμάς θα επιλέξει να αναζητήσει νέα πατρίδα. Η μεγάλη του επιθυμία θα είναι πάντα η προσήλωση στις επιθυμίες του.
Από την Ουκρανία και τον εμφύλιο πόλεμο με τη Ρωσία και το νέο πολιτικό καθεστώς που προκύπτει από την Οκτωβριανή Επανάσταση, θα βρεθεί στην Ρωσία να εντάσσεται στη νέα κοινωνικοπολιτική συνθήκη που θα προκύψει από τη λαϊκή εξέγερση. Θα συναντηθεί με τον Μαξίμου και, μαζί, θα καταφέρουν να αποδράσουν από όσα πίστεψαν και από όλα όσα προδόθηκαν.
Θα βρεθούν στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου, προσπαθώντας να κρατήσουν ζωντανά τα πιστεύω τους και το όνειρό τους. Η επικίνδυνη εγκαθίδρυση του Χίτλερ απειλεί την ευρωπαϊκή ισορροπία. Όλα αλλάζουν και οι ήρωες μαζί.
Προσπαθώντας οι δύο φίλοι να βρουν ξανά την πρόθεση και τον σκοπό καταλήγουν στη Βαρκελώνη, στην κηδεία του Μπουαναβεντούρα Ντουρούτι, του στρατιωτικού διοικητή των αναρχικών και πολέμιο των εθνικιστών. Η συνάντηση με την Ελβίρα, μετά από τόσα χρόνια, λειτουργεί σαν καταλύτης για τη ζωή και την πορεία του ήρωα.
Σκέψειις
Στην «Περιπλάνηση ενός βιολιού» ο Μιχάλης Μπουρνατζίδης δημιουργεί ζωντανά κινηματογραφικά πλάνα, μια διαδρομή στον τόπο, γεωγραφικά, και στον χρόνο, ιστορικά. Μέσα από την περιπλάνηση του ήρωα, ο αναγνώστης ανακαλύπτει τον ανθρώπινο χαρακτήρα και τις αλήθειες που κρύβουν οι σκέψεις του. Είναι εδώ σημαντικό να τονιστεί πως οι ιστορικές αναφορές του μυθιστορήματος γίνονται σκηνικό, πλαίσιο, μιας και ο ήρωας διαβαίνει εποχές και τόπους και γίνεται ένα με αυτούς. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο αναγνώστης να μπαίνει στην Ιστορία με τρόπο γοητευτικό και ελκυστικό.
Και ενώ η Ιστορία φαίνεται να κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο στην αφήγηση, ο συγγραφέας δημιουργεί ένα ιδανικό αντίβαρο. Τον έρωτα του Θωμά και της Ελβίρας, που γίνεται αντίδοτο στη δίνη της βίας και του θανάτου που χαρακτηρίζει την εποχή. Ο συγγραφέας μοιάζει να δημιουργεί μια εικόνα κατευναστική, μια μικρή συναισθηματική χαραμάδα, τέτοια ώστε να λειτουργεί ως επούλωση, ίαση, λύτρωση. Οι ιστορίες περιπλέκονται, αλλά η καθεμιά κρατάει τον χαρακτήρα της κι έτσι δημιουργείται ένα συναισθηματικό ισοζύγιο, ιδανικό σε μια τόσο ζωντανή και έντονη αφήγηση.
Επισημάνσεις
Η Ρωσική Επανάσταση αλλά και ο εμφύλιος της Ισπανίας, όπως προανέφερα, διατηρούν ένα μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος. Ο ήρωας αλλά και ο φίλος του ο Μαξίμ εξομολογούνται μέσα από τα πάθη, τη δράση, τις φοβίες τους, την ένθερμη απαρχή και τη συγκλονιστική αποδοχή του μάταιου όλη την ουσία που εκείνοι ερμηνεύουν στα κοινωνικοπολιτικά γεγονότα στα οποία έγιναν μάρτυρες.
Η αφηγηματική δεινότητα αλλά και η γνώση του συγγραφέα για όσα πραγματεύεται είναι εμφανής σε όλο το κείμενο. Ζωντανές περιγραφές που ενσωματώνουν τον πόνο, την οδύνη και τον όλεθρο. Λεπτομέρειες που προκαλούν το συναίσθημα και το θυμικό του αναγνώστη. Αγωνιώδεις καταστάσεις και κρυμμένα μυστικά που, όταν αποκαλύπτονται, εξηγούν και δικαιολογούν τις αντιδράσεις των ηρώων.
Παραστάσεις, στιγμές, εικόνες, μικρά και μεγάλα κομμάτια αφήγησης ενώνονται σε ένα σύνολο εντυπωσιακό. Πάντα με το μέτρο που είναι αναγκαίο, με την ένταση που περιρρέει αναλογικά και σοφά.
Ένα βιολί σύμβολο
Πόσο γοητευτική είναι η ιδέα της ιστορίας που έχει πρωταγωνιστές έναν ελεύθερο χαρακτήρα και ένα βιολί; Το μουσικό όργανο είναι συμπαραστάτης και σύντροφος του Θωμά, μια συμβολική εικόνα που γίνεται αιτία ερμηνείας και σκέψης.
Το βιολί γίνεται για τον Θωμά ένας συνδετικός κρίκος με τη χαμένη του πατρίδα. Εκπροσωπεί τη μνήμη και τον νόστο. Παράλληλα γίνεται μια ζωντανή συνθήκη σύνδεσης του παρόντος με το παρελθόν. Είναι και εκείνο το στοιχείο που ένωσε για πάντα δύο ανθρώπους. Είναι η συμβολική έννοια της συντροφικότητας, της ευαισθησίας και της έκφρασης, που μερικές φορές δεν μπορεί να αποδοθεί με λόγια. Το βιολί συμβολίζει την Τέχνη που επιζεί και καταφέρνει να εκφράσει την ανθρώπινη ψυχή. Που αντέχει από τη φρίκη, τον πόνο και τη βία. Ο Θωμάς κρύβει μέσα στις χορδές του βιολιού όλη του τη ζωή, σαν ένα μικρό κατάστιχο που κουβαλάει πάντα πάνω του, για να καταγράφει τόπους, ζωές και ιστορίες.
Η Περιπλάνηση ενός βιολιού είναι ένα μυθιστόρημα που κρατάει τον ιστορικό του χαρακτήρα διανθίζοντάς τον με τη ερωτική ιστορία αγάπης των ηρώων του. Έτσι, καταφέρνει να δημιουργήσει ένα εξαιρετικό σύνολο αλήθειας και μυθοπλασίας;.
Οι αναφορές του συμπεριλαμβάνουν τη νοσταλγία, τον θάνατο και τη ζωή, τον έρωτα και την οδύνη, την ύστατη ανάγκη του ανθρώπου να συνεχίζει να δημιουργεί σε έναν κόσμο που καταρρέει. Τη δυναμική της ανθρώπινης ψυχής, αλλά και τα εμπόδια που προκύπτουν και αλλάζουν τις προθέσεις και τους σκοπούς. Αναπαριστά με ευκρίνεια και στοχασμό την ψυχική και συναισθηματική πάλη του ανθρώπου, τη δύναμη και τον αγώνα για το καλύτερο και αυτό που αξίζει. Ένα σπουδαίο μυθιστόρημα που αναφέρατι σε σπουδαίους ανθρώπινους χαρακτήρες.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ
About The Author
