Θάλασσες μας χώρισαν, Ιφιγένεια Τέκου: Μια ιστορία βαθιάς αγάπης και λύτρωσης
Θάλασσες μας χώρισαν, Ιφιγένεια Τέκου, Βιβλίων Γη
Κριτική για το μυθιστόρημα «Θάλασσες μας χώρισαν» της Ιφιγένειας Τέκου. Γράφει η Σοφία Σιγάλα
Λίγο πριν την επίσημη πρεμιέρα της τηλεοπτικής μεταφοράς του μυθιστορήματος της Ιφιγένειας Τέκου, «Θάλασσες μας χώρισαν», λίγες σκέψεις για την ιστορία του βιβλίου. Το βιβλίο επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ και η ανάγνωσή του αποτελεί μια σημαντική αφορμή για το μοίρασμα μερικών συλλογισμών για την ιστορία του.
Θάλασσες μας χώρισαν, η ιστορία
Στην ιταλοκρατούμενη Σύμη του 1937 ζει η οικογένεια Γεωργά. Ο Μιχάλης και η Αννέζα, ερωτευμένοι με τη ζωή και αγαπημένοι βαθιά μέσα στον γάμο τους έχουν τρία παιδιά. Την Παρασκευούλα, την Ελπίδα και τον Θαρινό, τον μικρότερο της οικογένειας. Ο θάνατος του μικρού τους γιου θα χτυπήσει την ευτυχισμένη τους ζωή και θα αλλάξει τα δεδομένα και τα όνειρα της οικογένειας. Σε συνδυασμό με την ιταλική κατοχή του νησιού και τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης, ο Μιχάλης θα αποφασίσει να συνεχίσουν τη ζωή τους στην Κωνσταντινούπολη.
Με τη σκέψη και το όνειρο να γυρίσουν στον αγαπημένο τους τόπο, ξεκινούν τη νέα τους ζωή, προσπαθώντας να γιατρέψουν τη βαθιά και ανεπούλωτη πληγή του θανάτου του μικρού τους γιου. Οι ζωές τους θα βρουν τα πατήματά τους και θα καταφέρουν να στοχεύσουν και πάλι σε σκοπό και προορισμό στη νέα πατρίδα.
Η Ελπίδα και η Παρασκευούλα, οι δύο κύριες ηρωίδες του μυθιστορήματος, είναι δύο διαφορετικοί χαρακτήρες. Η Παρασκευούλα, όμορφη και καλόβολη, με προθέσεις πάντα αγαθές, μια κόρη ιδανική και αδελφή στήριγμα, ενώ η Ελπίδα, νιώθοντας πάντα πίσω από τη σκιά της μεγάλης της αδελφής, συμπεριφέρεται πάντα απόμακρα, ψυχρά,, φαίνεται πάντα γεμάτη δεύτερες σκέψεις για την ίδια και τους άλλους.
Όταν η Παρασκευούλα γνωρίσει τον Παύλο θα τον ερωτευτεί με την πρώτη ματιά και θα νιώσει για εκείνον πρωτόγνωρα συναισθήματα. Το ίδιο και ο Παύλος, που θα αγαπήσει την όμορφη κοπέλα και θα κάνει τα πάντα για να γίνει δική του.
Η τύχη θα χαμογελάσει στην Παρασκευούλα, όταν ο Παύλος της ζητήσει να παντρευτούν. Η Ελπίδα θα νιώσει ζήλια και η ανέλπιστη πρόσβαση της μοίρας της αδελφής της θα γεμίσει την ίδια πόνο, απογοήτευση και θα την κάνει να ακροβατεί ανάμεσα σε αντιφατικά συναισθήματα τόσο για τη αδελφή της όσο και για την οικογένειά της.
Από την Κωνσταντινούπολη στην Αλεξάνδρεια, η Παρασκευούλα θα φτιάξει μια ευτυχισμένη ζωή, ενώ η Ελπίδα θα παλεύει με τον άνομο έρωτα για τον άνδρα της αδελφής της και τις αποφάσεις που πρέπει να πάρει για τη δική της ζωή.
Η εξέλιξη της ιστορίας θα είναι καταιγιστική, με δραματικές σκηνές, έντονα συναισθήματα και τραγικές εικόνες που θα εκτυλιχθούν στην Πόλη, την Αλεξάνδρεια, την Ικαρία και τη Σύμη, μέχρι να καταφέρουν οι ήρωες να εξιλεωθούν και να βρουν τη λύτρωση.
Οι χαρακτήρες των ηρώων
Η Ιφιγένεια Τέκου θα δημιουργήσει μια ιστορία με πολυσήμαντους χαρακτήρες που κυνηγούν, ο καθένας με τον τρόπο του, την αγάπη. Κύριο γνώρισμα, σε όλη την εξέλιξη της ιστορίας, θα είναι ο αγώνας της μετάνοιας, της συγχώρεσης και της ανακάλυψης της ουσίας της αγάπης.
Σαν ένα ρούχο είναι η ζωή… πικρή παραδοχή! Όταν είναι λερωμένο, το καθαρίζεις, κι όταν τρυπήσει, το μπαλώνεις, μα πάντα φροντίζεις να είσαι ντυμένος για όσο περισσότερο μπορείς.
Μοιάζει σαν να αλληλοσυμπληρώνονται τα πρόσωπα του μυθιστορήματος. σαν να υπάρχουν και να παίρνουν σάρκα και μορφή λόγω της παρουσίας των άλλων ηρώων. Η Αννέζα παλεύει με τον θάνατο και τον αφύσικο αποχωρισμό της μάνας από το χαμένο της παιδί. Διατηρεί τη θέση της μητέρας και της γυναίκας που προσπαθεί να βρει και πάλι τον δρόμο που τάχθηκε να ακολουθεί. Η αγάπη την καθοδηγεί και την τρανώνει, της δίνει δύναμη για να αντεπεξέλθει στον ρόλο που η ίδια χάρισε στον εαυτό της.
Ο Μιχάλης θα παραμείνει έως το τέλος η ήρεμη δύναμη που «τιμονεύει» στη θύελλα και καταφέρνει να στηρίξει το οικοδόμημα που φαίνεται αρκετές φορές να γκρεμίζεται, την οικογένεια του. Είναι η σοφή πατριαρχική φιγούρα που μέσα από την ήρεμή του παρουσία καταφέρνει να χαρίσει αγάπη, να δώσει απαντήσεις, και να κατευνάσει το πάθος, την παρόρμηση και τις έντονες και δραματικές στιγμές των αγαπημένων του.
Ο Παύλος θα νιώσει την αγάπη και θα θελήσει να τη ζήσει, αλλά η αρχέγονη φύση του αρσενικού θα είναι αυτή που θα τον οδηγήσει στις λάθος αποφάσεις. Μια στιγμή αδυναμίας θα γίνει καταλύτης για τις ζωές των δύο αδελφών και θα συμπαρασύρει σε δρόμους ολέθριους και τραγικούς τους ήρωες της ιστορίας.
Και ο Ανδρέας είναι το μέσο για να εκφραστεί η άδολη αγάπη, που δεν έχει κενά, δεν εκπίπτει και εξυψώνει την έννοια της. Η μορφή του ήρωα είναι κατευναστική και γεμάτη ζεστασιά και αλήθεια, ίσως η ιδανική μορφή μιας αγάπης που δύσκολα μπορεί να επιστραφεί, που μεταμορφώνεται σε σταθερά και εμπιστοσύνη.
Για την Παρασκευούλα και την Ελπίδα υπάρχουν πολλές διαφορετικέςς ερμηνείες, τόσο για τον χαρακτήρα τους όσο και για τη συμπεριφορική τους υπόσταση στο έργο. Μοιάζουν με τον Ιανό, είναι σαν δύο ενωμένα πρόσωπα εξ αίματος μορφές ίδιες, κι ας μοιάζουν εκ πρώτης όψεως εντελώς διαφορετικές. Δίνουν μια μάχη εσωτερική, η καθεμιά με τον δικό της τρόπο για να κατακτήσουν την αγάπη, για να ταξιδέψουν στη ζωή. Μετατρέπονται σε τιμωροί, πιστεύοντας στη δικαίωση, ανακαλύπτουν τη μετάνοια, αλλά μέσα από οδυνηρές οδούς. Λυτρώνονται μπροστά στο αναπόφευκτο, μαζεύουν τα κομμάτια από όσα οι ίδιες καταστρέφουν και δίνουν ζωή σε ό, τι διέλυσαν.
Μπορεί η αγάπη να τραυματίζει και να πληγώνει παράλληλα; Γίνεται να θες ταυτόχρονα το καλό και το κακό κάποιου; Η πραγματική αγάπη ενέχει σκοπιμότητα και ιδιοτέλεια ή έτσι ακυρώνεται και χάνει την ουσία της; Όλα απαντήθηκαν αμέσως μόλις αποδέχτηκε πως οι άνθρωποι είναι ατελείς και άρα το ίδιο ατελή είναι τα συναισθήματα και οι πράξεις τους
Σκέψεις και συμπεράσματα
Η συγγραφέας κάνει μια εξαιρετική αναφορά στη δύναμη και τις μορφές που παίρνει η αγάπη. Η ιστορία της είναι μια σχισμάδα στην ανθρώπινη ψυχή και ο αναγνώστης προσπαθεί να δει μέσα από αυτή και να ερμηνεύσει την έλξη που ασκεί στον κάθε ήρωα. Ο κύριος κορμός της ιστορίας έχει μορφή τραγωδίας. Ένα κορίτσι ερωτεύεται και η αδελφή της τυφλώνεται από την επιθυμία για τον άντρα της. Η παράνομη σκέψη, η ανομία και οι τύψεις είναι διάχυτα στις συμπεριφορές των ηρώων. Ο κεντρικός άξονας έχει τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ύβρεως και το επακόλουθο της τιμωρίας. Η καταδίκη παίρνει διαφορετική μορφή στον καθένα που τη διέπραξε. Δεν πρόκειται όμως για ποινή, αλλά για τη διαδικασία της λύτρωσης, δηλαδή της κάθαρσης.
Η Ιφιγένεια Τέκου πραγματεύεται την αγάπη και τις μορφές που παίρνει ανάλογα με τον χαρακτήρα και τις συνθήκες που καλείται να αντιμετωπίσει ο κάθε ήρωας. Αναλύει όλο το εύρος των συναισθημάτων, όχι για να δικαιολογήσει τις πράξεις τους, αλλά για να δικαιώσει τις διαφορετικές οπτικές που παίρνει η αγάπη, η οποία στην πραγματικότητα δεν είναι ένα μονόπλευρο και αξιωματικό συναίσθημα. Μπορεί να αποδοθεί με το πάθος, με την προδοσία, με τη μετάνοια, με την ανθρώπινη έκπτωση, με τη λύτρωση ή την παραδοχή.
Εικόνες ζωντανές, πλούτος συναισθημάτων, το μυθιστόρημα «Θάλασσες μας χώρισαν» είναι ένα ταξίδι σε τόπους μνήμης και ιστορίας. Η συγγραφέας καταφέρνει να ενσωματώσει τους ήρωες της στα μέρη που ζουν και να οικειοποιηθούν τις γεύσεις, τις μυρωδιές, τις μνήμες, τα τραγούδια, τις λέξεις των αληθινών ανθρώπων που έζησαν μαζί με τους ήρωες. Πληροφορίες σε μορφή πολιτιστικών στοιχείων, λεξιλόγιο αντίστοιχο του κάθε τόπου που γίνεται παρασκήνιο των ηρώων. Δημιουργεί έναν μικρόκοσμο που ζει μέσα από την κάθε γωνιά της γης που οι ήρωές της γίνονται κάτοικοι.
Όμορφες περιγραφές σαν καρτ ποστάλ από τη Σύμη στις αρχές του 20ου αιώνα, τα σοκάκια της Πόλης, με τις ελληνικές γειτονιές και τη γεμάτη ρυθμό ανάσα των κατοίκων της, τα μικρά αλλά γεμάτα ζωή απαρταμέντ που σφύζουν από μυρωδιές, φαγητά, γλυκά, φωνές και διαλόγους ζωντανούς. Η σκληρή πραγματικότητα των Σεπτεμβριανών και η τραγική πορεία των Ελλήνων της Πόλης. Μια Αλεξάνδρεια γεμάτη φως και χρώματα από το κίτρινο της ερήμου, μέχρι τα αρώματα από σαφράν και τη «γλυκόπικρη γεύση της γκουάβας». Απόκοσμα στενά που οι άνθρωποι ζουν στη φτώχεια και την απόγνωση, ο διάσημος ελληνικός δρόμος Καρτιέ Γκρεκ και τα πλούσια σπίτια των Ελλήνων της Αλεξάνδρειας, οι συνήθειες και ο τρόπος ζωής τους. Η Ικαρία, με τους γλωσσικούς ιδιωματισμούς, τη νησιώτικη καθαρότητα και τον τόπο της λύτρωσης και της κάθαρσης. Η Ιφιγένεια Τέκου φιλοξενεί τον αναγνώστη σε ένα ταξίδι ανθρωπογεωγραφικό, αλλά και σε μια σπουδαία περιήγηση στις γειτονιές του κόσμου που έζησαν και βιώσαν οι Έλληνες εμιγκρέδες.
Ένα ταξίδι στην ανθρώπινη ψυχή, σε τόπους και ανθρώπους, μια πορεία γλυκόπικρη για να ανακαλύψει ο αναγνώστης την ανθρώπινη αλήθεια, τον αγώνα της τελειότητας με το ατελές και γοητευτικό εσωτερικό ανθρώπινο κόσμο. Το γήινο και το ιδανικό, το βρωτό και το άπιαστο. Τη δύναμη της ανθρώπινης υπόστασης και την αιώνια μάχη του κακού με το καλό. Τα εύσημα και για αυτό το μυθιστόρημα της Ιφιγένειας Τέκου!
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
About The Author
