Γιώργος Σεφέρης: Τα Ημερολόγια ΜΕΡΕΣ Α΄
Για τη συλλογή «Μέρες Α΄», Γιώργος Σεφέρης γράφει η Σοφία Σιγάλα
Η σημερινή μέρα είναι αφιερωματική. Σπουδαία, υπό την έννοια της αναφοράς, μοναδική, ως προς τη μνεία του προσώπου για τον οποίο θα γίνει ο λόγος.
«Σεφέρης» στα παλιά οθωμανικά δηλώνει εκείνον που απαλλάσσεται του θρησκευτικού τυπικού της νηστείας λόγω ταξιδιού. «Σεφέρης» σήμερα, στα τουρκικά, είναι ο ταξιδιώτης».
Αυτή η φράση είναι του Γιώργου Σεφέρη, όπως φαντάζομαι κατανόησες. Ίσως ο ίδιος να γνώριζε εξαρχής πως είναι ένας ταξιδευτής στον κόσμο της διανόησης, και της σκέψης, της βαθιάς και αληθινής γνώσης.
Το βιβλίο που κρατάω στα χέρια μου είναι παλιό, από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ, η ημερομηνία που γράφω στην πρώτη σελίδα είναι 2/6/1988, αλλά το διάβασα, μαζί με τα επόμενα που απέκτησα αργότερα. ΜΕΡΕΣ Α΄, Γιώργου Σεφέρη. Πρόκειται για τα ημερολόγια που κρατούσε ο ποιητής και το πρώτο από αυτά αναφέρεται στην περίοδο από τις 16 Φεβρουαρίου 1925 έως τις 17 Αυγούστου 1931. Θα σου γράψω ορισμένες σκέψεις μου γι΄ αυτά τα ημερολόγια.
Οι Μέρες περιλαμβάνουν στοιχεία από την ιδιωτική, την κοινωνική και την επαγγελματική ζωή του ποιητή, ταξιδιωτικές εντυπώσεις, ποιητικές δοκιμές και αποσπάσματα από μελέτες λογοτεχνικές. Ο ποιητής εναλλάσσεται σε αυτά τα ημερολόγια, μιας και ασχολείται με πολλά εξωτερικά ερεθίσματα από διαφορετικές πηγές, αλλά και την προσωπική του διάθεση, και τον τρόπο που ερμηνεύει όσα του συμβαίνουν, άλλοτε με τρόπο αλληγορικό, άλλοτε με κυριολεκτικό.
Τετάρτη, 3 Μάρτη, πρωί
«Οι συλλογισμοί μου, σοφίσματα μιας μακράς αρρώστιας, είναι, αλήθεια, θαυμάσιοι· κοιτάζουν πάντα να βρουν τι λείπει από τους άλλους, όχι τι μου λείπει εμένα»
Στα ημερολόγια ΜΕΡΕΣ Α΄, ο Σεφέρης εμφανίζεται ως αποστασιοποιημένος παρατηρητής του εξωτερικού κόσμου. Το βλέμμα του μοιάζει με φωτογραφικό φακό που απαθανατίζει ψυχρά τις διάφορες λεπτομέρειες. Η φύση, οι εικόνες πόλεων, η εξωτερική εμφάνιση των διαφόρων προσώπων αποδίδονται από απόσταση, με κάποιον ειρωνικό χρωματισμό ή και αποστροφή. Κεντρικό πυρήνα της ημερολογιακής αφήγησης αποτελεί η αυτοπαρατήρηση που, σε αντίθεση με την περιγραφή του εξωτερικού κόσμου, διακρίνεται από μια δραματική σοβαρότητα. Ο ίδιος υπονοεί πως σπαταλιέται, σε σχέση με τον εξωτερικό κόσμο. Όλα τα ημερολόγια του δείχνουν τη σταδιακή διαφοροποίηση του στο πέρασμα των χρόνων.
Πέμπτη, 12 Αυγούστου
Εβδομάδες που δεν μπόρεσα να γράψω τίποτα εδώ. Δεν πρέπει να το αφήνω αυτό το τετράδιο. Όταν δεν έχω τίποτα να πω, ν΄ αντλώ από τη μνήμη. Υπάρχουν θύμησες που ξαναγυρίζουν μόνο μια φορά σ΄ όλη μας τη ζωή κι έπειτα χάνονται στην άβυσσο. Ίσως αυτές να έχουν περισσότερη γεύση.
Η γνωριμία με τον Σεφέρη σε αυτό το πρώτο ημερολόγιο είναι στην περίοδο που είναι περίπου εικοσιπέντε ετών. Οι μομφές κατά των γονιών του για το επάγγελμα που του διάλεξαν να ακολουθήσει είναι έντονες κι ευδιάκριτες. Τον μόνο σοβαρό λόγο που βρίσκει να σπουδάσει στο Παρίσι είναι για να αποκτήσει την οικονομική του ανεξαρτησία. Αυτές οι πρώτες απόπειρες να κρατήσει ημερολόγιο είναι ανάγκη ενδοσκόπησης και όχι επικοινωνίας με τον έξω κόσμο. Ακόμα και οι επιστολές σε αποδέκτρια που περιέχονται, φαίνονται να είναι μια προσωπική εξομολόγηση του ίδιου απέναντι στον εαυτό του.
Αν απέκλεια τα όσα, εύκολα, μπορούμε να μάθουμε από διάφορες πηγές για τον Γιώργο Σεφέρη, όλα όσα αφορούν τον εσώτερο κόσμο του και την προσωπικότητά του, μπορούμε να τα αντλήσουμε με τον καλύτερο τρόπο από τα ημερολόγια του.
Και αν το κάνω σήμερα αυτό, είναι γιατί σαν σήμερα έφυγε από τη ζωή, το 1971.
Ένας ακόμα λόγος είναι γιατί πιστεύω πως ο Γιώργος Σεφέρης πρέπει να είναι μάλλον ο τελευταίος που με μορφή αλληλογραφίας, κατά κάποιον τρόπο αφήνει το στίγμα του ως σπουδαίου λογοτέχνη. Εγώ τουλάχιστον δεν έχω δει ξανά τόσο συστηματική και πειθαρχημένη γραφή υπό τέτοια μορφή. Ο Σεφέρης αποτελεί για τα ελληνικά δεδομένα μοναδική περίπτωση δημιουργού ο οποίος κατέγραψε με τρόπο μεθοδικό την προσωπική του πορεία στην τέχνη της ποίησης και, γενικότερα, στην τέχνη της δημιουργικής γραφής. Κατέγραψε στο ημερολόγιό του εντυπώσεις, ανησυχίες, αποσπάσματα από τα διαβάσματά του, συναντήσεις με φίλους και ομοτέχνους, παρατηρήσεις πάνω στην προσωπική του ζωή, σχόλια για τον δημόσιο βίο. Φαντάζομαι πως θα διαβάζαμε με διαφορετικό τρόπο αρκετά ποιήματά του, αν δεν υπήρχαν οι οικείες σελίδες του ημερολογίου του στις οποίες φωτίζονται οι αφορμές συγκεκριμένων στίχων, εντοπίζονται τα πρώτα σπέρματα της έμπνευσής του και περιγράφονται οι κάθε φορά ψυχικές αντιδράσεις του.
Κυριακή, 2 Μάρτη.
Εξιστορώ το επίπονο επάγγελμα του ανθρώπου. Σήμερα τ΄ απόγευμα στάθηκε μπροστά μου και με κοίταξε επίμονα το πρόβλημα της έκτασης του ανθρώπου μέσα στον χρόνο. Αν σταματούσε λίγο ακόμη, θα με τρέλαινε.
About The Author
