Παναγία Σουμελά: Μια ιστορία σαν θαύμα Αφιέρωμα

Η εικόνα της Παναγίας του Σουμελά είναι μια αγαπητή σε όλον τον χριστιανισμό εικόνα που λέγεται πως φιλοτεχνήθηκε από τον απόστολο Λουκά τον Ευαγγελιστή. Το όνομά της δεν ήταν πάντα αυτό. Ως Παναγία του Σουμελά παραμένει έως και σήμερα χάρη στον τόπο που βρέθηκε αλλά και στη μονή που φυλασσόταν στον Πόντο. Σουμελά΄ είναι μια λέξη σύνθετη από το ποντιακό «σου», που σημαίνει στο ή εις το και το όρος του Πόντου Μελά. Η εικόνα σήμερα βρίσκεται στην ομώνυμη μονή που βρίσκεται στο όρος Βέρμιο και συγκεκριμένα λίγο έξω από το χωριό Καστανιά και χιλιάδες, αν όχι εκατομμύρια, πιστοί συρρέουν κάθε χρόνο για να την προσκυνήσουν. Ποια είναι όμως η ιστορία της αγαπημένης εικόνας;

Η εικόνα της Παναγίας φιλοτεχνήθηκε τον 1ο αιώνα μ.Χ. από τον ευαγγελιστή Λουκά. Θεωρείται μια από τις αρχαιότερες εικόνας που απεικονίζει την Παναγία. Μετά τον θάνατο του Λουκά την εικόνα πήρε ο μαθητής του Ανανίας και τη μετέφερε στην Αθήνα. Εκεί έμεινε για περίπου τρεις αιώνες και πήρε την ονομασία Παναγία η Αθηνιώτισσα. Το 380 μ.Χ. η εικόνα εξαφανίστηκε από τον χώρο που φυλασσόταν. Ο θρύλος λέει πως δεν εκλάπηκε αλλά πέταξε μακριά προς άγνωστη κατεύθυνση. Δύο καλόγεροι, ο Σωφρόνιος και ο Βαρνάβας ανέλαβαν την ευθύνη να ανακαλύψουν που βρίσκεται.

Η πορεία προς τον Πόντο

Οι δύο μοναχοί περνούν τα Μετέωρα, τη Χαλκιδική και την παραλία της Μονής Βατοπεδίου, από όπου ένας άγνωστος άνδρας τους μεταφέρει με καράβι μέχρι τη Μαρώνεια.

Βαρνάβας και Σωφρόνιος περνούν πεζοπορώντας τη Ραιδεστό και κατορθώνουν τελικά να φθάσουν στην Κωνσταντινούπολη, από όπου και πηγαίνουν με ένα πλοιάριο στην Τραπεζούντα προκειμένου να βρουν τα ίχνη της εικόνας. Ένα βράδυ, είδαν σε όραμα την Παναγία που τους προέτρεψε να πάνε στον Πόντο, στο όρος μελά, μιας και η εικόνα βρίσκτεαι κρυμμένη σε μια σπηλιά. Οι δύο καλόγεροι έφτασαν στο Μελά και μετά από αναζήτηση βρήκαν μέσα σε μια σπηλιά, πλημμυρισμένη από φως, την εικόνα.

Οι δύο μοναχοί έφτιαξαν ένα κελί στο μέρος της σπηλιάς και τοποθέτησαν την εικόνα μέσα. με τη βοήθεια των μοναχών από τη Μονή Βαζελώνα στο όρος Μελά, έφτιαξαν μια μικρή εκκλησία, σύμφωνα με την επιθυμία της Παναγίας, και η εικόνα φυλάχθηκε εκεί. Η ιστορία της εικόνας έφτασε πολύ γρήγορα στους κάτοικους της περιοχής. Χιλιάδες πιστοί έφταναν στην εκκλησία για να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα και να πιουν από το θαυματουργό αγίασμα που ξεκίνησε να αναβλύζει με τρόπο θαυματουργό από έναν γρανιτένιο βράχο μέσα στη σπηλιά. Οι πιστοί αυτοί ήταν κυρίως ποντιακής καταγωγής κι έτσι έλεγαν στους δικούς τους ότι πάνε «για προσκύνημα στην Παναγία σου Μελά», δηλαδή στην Παναγία στο Μελά κι έτσι η εικόνα πήρε το όνομα με το οποίο είναι γνωστή και σήμερα. Το 1860 κοντά στη σπηλιά χτίστηκε ένας τετραώροφος ξενώνας, ο οποίος είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακός καθώς μοιάζει να είναι κολλημένος πάνω στον γκρεμό.

Ο ξεριζωμός και η εικόνα

Με τον ξεριζωμό των Ποντίων και την ανελέητη σφαγή και τον διωγμό τους η εικόνα βρέθηκε υπό απειλή, αντιμέτωπη με το μένος και την τούρκικη θηριωδία. με τη Συνθήκη της Λοζάνης και οι τελευταίοι χριστιανοί έπρεπε να εγκαταλείψουν τα πάτρια εδάφη τους, μαζί και οι μοναχοί που ζούσαν στο μοναστήρι της Παναγίας του Σουμελά. Με τον φόβο της καταστροφής της εικόνας, οι τελευταίοι εναπομείναντες καλόγεροι θάβουν τη εικόνα σε μέρος που να μην μπορέσει κανείς να τη βρει. Θάφτηκε μαζί με άλλα θησαυρίσματα ανεκτίμητης αξίας στο γειτονικό παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας. Η εικόνα παρέμεινε θαμμένη για περίπου είκοσι χρόνια καθώς το 1931 ήρθε στην Ελλάδα μετά από διπλωματικές ενέργειες του τότε πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου. Όταν έφτασε η εικόνα στην Ελλάδα, τοποθετήθηκε στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας όπου και παρέμεινε για περίπου είκοσι χρόνια.

Ο Λεωνίδας Ιασωνίδης είναι εκείνος που προτείνει τον επανενθρονισμό της Παναγίας Σουμελά σε κάποια περιοχή της Eλλάδας, ενώ τελικά το 1951 ο Kρωμναίος οραματιστής και κτήτωρ Φίλων Κτενίδης κάνει πράξη την επιθυμία όλων των Ποντίων, με τη θεμελίωση της Νέας Παναγίας Σουμελά στις πλαγιές του Βερμίου στην Καστανιά της Βέροιας.