Ο Υπέροχος Γκατσμπυ, Σκοτ Φιτζέραλντ: Μυστήριος, γοητευτικός και ανερμήνευτος…
Για το μυθιστόρημα «Ο υπέροχος Γκάτσμπι» του Σκοτ Φιτζέραλντ γράφει η Σοφία Σιγάλα
Πόσο εύκολο είναι να μεταφερθεί ένα λογοτεχνικό έργο στη μικρή ή τη μεγάλη οθόνη; Πλεονέκτημα για όσους δεν το έχουν διαβάσει, μιας και θα πάρουν μια «γεύση» -μεταφορικά- για το μυθιστόρημα που αφορά, πάντα όμως με την προϋπόθεση πως θα χάσουν τη μαγεία της επαφής με το γοητευτικό αποτέλεσμα ενός βιβλίου. Δεν έχω καμία αμφιβολία πως δεν πρόκειται να έρθει κανείς αναγνώστης ποτέ σε επαφή με ένα λογοτεχνικό έργο αν δεν το διαβάσει. Είναι όμορφη και δελεαστική η οπτικοποίηση, αλλά ποτέ δεν υπάρχει η δυνατότητα να προκαλέσει τις συναισθηματικές εικόνες που θα δημιουργηθούν σε έναν αναγνώστη διαβάζοντας το μυθιστόρημα. Η σκηνοθετική ματιά είναι υποκειμενική, και σίγουρα ο κάθε αναγνώστης μπορεί να γίνει σκηνοθέτης σε κάθε σελίδα που διαβάζει -μεταφορικά. Επίσης δε θα πιστέψω ποτέ πως ένα σενάριο μπορεί να καλύψει τον ψυχικό και συγγραφικό οίστρο που διέπει έναν συγγραφέα την ώρα που καταθέτει στο χαρτί ή σε όποιο άλλο μέσο το αποκύημα του μυαλού του.
Η ιστορία
Στη Νέα Υόρκη του 1922, στην πιο ελιτίστικη περιοχή της, εμφανίζεται ένας γοητευτικός μυστηριώδης άντρας που αγοράζει ένα επιβλητικό μέγαρο δίπλα στις άλλες επαύλεις. Διοργανώνει καθημερινά ξέφρενα πάρτι με χλιδή και σπατάλη Και δείχνει να μην υπολογίζει τίποτα. Κανείς δε γνωρίζει τίποτα γι΄ αυτόν και οι εικασίες που δημιουργούνται είναι πολλές για τα πλούτη και την ευμάρειά του, τον τρόπο απόκτησης και την ταυτότητά του. Η μόνη που γνωρίζει τον μυστηριώδη άντρα είναι η Ντέζυ. Μια παντρεμένη κοπέλα με ένα παιδί, σύζυγος ενός πάμπλουτου συζύγου. Η ίδια γνωρίζει τα πάντα για τον άνδρα αυτόν γιατί κάποτε είχαν σχέση που έληξε άδοξα, μιας κι εκείνος ήταν πάμπτωχος κι εκείνη μια κοπέλα φτωχή που έψαχνε το όνειρο της πλούσιας ζωής. Αυτή είναι συνοπτικά η υπόθεση του μυθιστορήματος του Σκοτ Φιτζέραλντ, Ο Υπέροχος Γκάτσμπυ, που σύμφωνα με την ακριβή μετάφραση του The Great Gatsby, θα έπρεπε να είναι ο Μεγαλειώδης, αφού στην πραγματικότητα είναι Μεγαλειώδης!
Έχω δει δύο εξαιρετικές ταινίες για τον Υπέροχο Γκάτσμπυ, μία με τον αξεπέραστο Ρόμπερτ Ρέντφορντ και η άλλη με τον εξαιρετικό Λεονάρντο Ντι Κάπριο. Ναι, και οι δύο ταινίες ήταν εκπληκτικές, ναι και οι δύο αντικατοπτρίζουν τη συνθήκη και το στάτους της εποχής -νομίζω πως αρκετές ταινίες που έχουν γυριστεί με φόντο τη δεκαετία του ΄20 δείχνουν με τρόπο θεαματικό ό, τι κυριαρχούσε τότε. Οι ερμηνείες είναι αξεπέραστες και βάζουν κάθε θεατή στο σωστό περιβάλλον, αλλά τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με τη σπουδαία γραφή του Φιτζέραλντ.
Το έργο του Φιτζέραλντ είναι μια πραγματική αποτύπωση ψυχογραφική και ουσιαστική της γενιάς των ηρώων. Χαρακτήρες με έλλειψη βάθους, με μια ρηχή και ωχαδελφιστική αντίληψη για το παρόν τους και το μέλλον τους. Παντού κυριαρχεί η αίσθηση του έντονου. Έντονα πάθη, έντονα χρώματα, έντονες αντιδράσεις, όλα τόσο ευαίσθητα δομημένα που μπορούν να διαρραγούν ανά πάσα στιγμή. Αυτήν την εύθραυστη συνθήκη τού τίποτα περιγράφει ο Φιτζέραλντ στο έργο του, μέσα από φιγούρες τραγικές και ευάλωτες, άνθρωποι μαζί και τόσο μόνοι. Η αγάπη ανύπαρκτη, ο έρωτας τραγικός και φθηνός, η μοναξιά τόσο έντονη, αφού εμφανίζεται στην ψυχοσύνθεση των επίπεδων ηρώων μέσα από μια πληθυσμιακή έκρηξη, Πολλοί άνθρωποι μόνοι -δεν ξέρω αν σου θυμίζει κάτι αυτό( ; )
Ο Απίθανος Γκάτσμπυ είναι η αδιαπραγμάτευτη αλήθεια της εποχής του. Τα ανεκπλήρωτα όνειρα, η απόλυτη παράδοση στη ματαιότητα, η ψευδαίσθηση της ευδαιμονίας, η μοναξιά, η απόρριψη του αμερικάνικου ονείρου. Κανείς δεν ξέρει ποιος είναι ο Γκάτσμπυ και πώς κατάφερε να ζει στην απόλυτη χλιδή. Θα μπορούσε να είναι ένας οποιοσδήποτε από όσους έφταναν στην Αμερική και κατάφερναν να αποκτήσουν ό, τι ονειρεύονταν χωρίς ουσιαστικά να έχουν τίποτα. Ό, τι πραγματεύεται το σπουδαίο αυτό μυθιστόρημα δεν κατάφερε καμία ταινία να το αποδώσει, γιατί πολύ απλά τίποτα δεν μπορεί να ξεπεράσει τη συγγραφική δεινότητα και τις βαθύτερες έννοιες που περιγράφονται στις σελίδες ενός βιβλίου. Ειδικά αυτού που όλα περιγράφονται με μια ποιητική χροιά και λυρισμό που καθηλώνει σε κάθε σελίδα. Δε χρειάζεται καμία διαπραγμάτευση σε αυτό.
Ο τρόπος που γνωρίζει ο κάθε αναγνώστης μια ιστορία είναι μοναδική. Η ερμηνεία είναι μια προσωπική υπόθεση που απαιτεί μια ιδιότυπη σχέση επικοινωνίας μεταξύ συγγραφέα και αναγνώστη και αυτή δημιουργείται μόνο σε συγκεκριμένες συνθήκες -σίγουρα όχι με ποπ κορν και coca cola.
Ο Υπέροχος Γκάτσμπυ είναι μία ιστορία που αφορά το μέλλον. Στη θέση της Ντέζυ και του Γκάτσμπυ βρισκόμαστε ως κοινωνία με απόλυτη ταύτιση. Η αίσθηση του ανεκπλήρωτου και της μοναξιάς μέσα στο πλήθος δε διαφέρει καθόλου από τη δεκαετία του ΄20. Για να εντυπώσει αυτήν την αίσθηση ο Φιτζέραλντ χρησιμοποιεί την πιο τραγική σκηνή στο τέλος του βιβλίου του. Ο Γκάτσμπυ πεθαίνει και στην κηδεία του είναι μόνο ο ξάδελφος της Ντέζυ, με τον οποίο έχει αναπτύξει μια ιδιαίτερη και πιο εξομολογητική σχέση και ο πατέρας του.
«Όταν ήμουν μικρός και πιο ευάλωτος ο πατέρας μου μού έδωσε μια συμβουλή που τριγυρίζει στο μυαλό μου από τότε: Όποτε αισθάνεσαι έτοιμος να κατακρίνεις κάποιον, να θυμάσαι ότι δεν είχαν όλοι οι άνθρωποι σ’ αυτόν τον κόσμο τα δικά σου πλεονεκτήματα.»
About The Author
