Τσάρλι Τσάπλιν Ο Δικτάτορας και η Αντίθεση στον Φασισμό Κινηματογράφος

Στις 15 Οκτωβρίου του 1940, ο Τσάρλι Τσάπλιν, ο Σαρλό, παρουσίασε την πρώτη ομιλούσα ταινία, με τίτλο Ο Δικτάτωρ. Η Αμερική ακόμα δεν είχε εμπλακεί στον πόλεμο. Ο Τσάρλι Τσάπλιν ήταν ο πρώτος που τα έβαζε κατευθείαν και τόσο απροκάλυπτα με τον «Φύρερ». Ο ίδιος ο Αδόλφος Χίτλερ παρήγγειλε μια κόπια για να δει την ταινία που παιζόταν.

Υπάρχουν κάποιοι συνεχείς λόγοι, που δε διακόπτονται από κάποιον συνομιλητή, που έχουν μεγάλη σημασία, αξία και έχουν μείνει στην Ιστορία -και πολύ καλά έκαναν! ΄Ισως όλοι έχουμε την ανάγκη να μονολογήσουμε, να ακούσουμε τη μύχια σκέψη του εαυτού μας, ή να προκαλέσουμε ένα συγκεκριμένο κοινό, να το κάνουμε να μας ακούσει με προσοχή, άλλοτε πάλι, είναι κάποιοι μονόλογοι που το μήνυμά τους διατηρείται για πάντα ζωντανό και σημαντικό· όσα χρόνια κι αν περάσουν συνεχίζουν να έχουν την ίδια ουσία, και εγκυρότητα, μιλάνε για μια αλήθεια που δεν παύει ποτέ να ισχύει.

Η υπόθεση της ταινίας

Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ένας εβραίος κουρέας τραυματίστηκε στη μάχη και έμεινε για αρκετό καιρό σε ένα νοσοκομείο βετεράνων. Όταν επέστρεψε στην πόλη και στο μαγαζί του συνειδητοποίησε ότι το φανταστικό κράτος της Τομανίας είχε μετατραπεί σε ένα ολοκληρωτικό και αντισημιτικό έθνος, με αρχηγό τον Αντενoϊντ Χίνκελ. Στη διάρκεια μιας επίθεσης στο κουρείο του, ο μπαρμπέρης συνάντησε την όμορφη Χάνα και χωρίς να το καταλάβει έγινε ο ηγέτης της αντίστασης που αναπτυσσόταν στην περιοχή. Εξαιτίας όμως της εξαιρετικής ομοιότητας του κουρέα με τον Χίνκελ, οι δυνάμεις της Τομανίας τον μπέρδεψαν με τον δικτάτορα. Ο κουρέας πρέπει λοιπόν να απονείμει δικαιοσύνη, αλλά και να κατακτήσει τη γειτονική χώρα Ότσερλιχ για να γίνει Παγκόσμιος Αυτοκράτορας. Στο ευφυές σύμπαν του Σαρλό, ο Αδόλφος Χίτλερ ονομάζεται Αντενοϊντ Χίνκελ. Έχουν το ίδιο χαρακτηριστικό μουστάκι, την ίδια τρέλα στο βλέμμα και την ίδια δίψα να υποτάξουν ολόκληρο τον πλανήτη, αφανίζοντας κάθε ίχνος διαφορετικότητας.

Η ταινία είχε μεγάλη επιτυχία! Την αφορμή για να τη σκεφτεί και να την πραγματοποιήσει του την έδωσε ένας φίλος του, που του έλεγε πως μοιάζει πολύ το μουστάκι του με του Χίτλερ. Το 1937, που ξεκίνησε η υλοποίησή της, και το όραμα του ναζισμού άρχιζε να παίρνει σάρκα και οστά, κανείς δεν υπολόγιζε τις διαστάσεις που θα έπαιρνε σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο Τσάρλι Τσάπλιν, βαθιά ευαισθητοποιημένος καλλιτέχνης, αποφάσισε να αλλάξει το τέλος της ταινίας που είχε δημιουργήσει και να κάνει φινάλε με έναν μονόλογο, όταν έπειτα από δύο χρόνια, με την ολοκλήρωσή της, όλα είχαν πάρει δραματική τροπή. Δημιούργησε λοιπόν μια κραυγή για κάθε ολοκληρωτικό, φασιστικό μόρφωμα απειλεί την ανθρωπότητα, πάντα μέσα από τη σατυρική του πλευρά. Ο δικτάτορας παίζει με ένα μεγάλο μπαλόνι, χαρακτηριστική σκηνή της ταινίας, που ορίζει την υφήλιο και παίζει μαζί της, σαν ένα παιδί που δεν έχει συναίσθηση των πράξεων του και γελάει. Το μπαλόνι όμως σκάει και, έτσι, ο ευρηματικός Σαρλό, διαμηνύει πως οι παρανοϊκές και διαστροφικές σκέχεις του Χίτλερ είναι ψευδαισθήσεις που θα χαθούν.

Σεργκέι Αϊζενστάιν, Το θωρηκτό Ποτέμκιν

Ο σπουδαίος μονόλογος του Τσάρλι Τσάπλιν

«Eλπίδα… Συγγνώμη, αλλά δε θέλω να γίνω Αυτοκράτορας -δεν είναι αυτή η δουλειά μου- δε θέλω να κατακτήσω ή να διοικήσω κανέναν. Θα ήθελα να βοηθήσω τους πάντες, αν είναι δυνατόν, Εβραίους, Ειδωλολάτρες, μαύρους, λευκούς. Όλοι θέλουμε να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο, έτσι είναι οι άνθρωποι.
Όλοι θέλουμε να ζήσουμε από τη χαρά του άλλου, όχι από τη δυστυχία του. Δε θέλουμε να μισούμε και να περιφρονούμε τον άλλον. Σε αυτόν τον κόσμο υπάρχει χώρος για όλους και η γη είναι πλούσια, μπορεί να παράξει για όλους.
Ο τρόπος ζωής μπορεί να είναι ελεύθερος και όμορφος.
Αλλά χάσαμε τον δρόμο.
Η απληστία δηλητηρίασε τις ψυχές των ανθρώπων -έφραξε τον κόσμο με μίσος, μας οδήγησε σε δυστυχία και αιματοχυσία.
Αναπτύξαμε την ταχύτητα αλλά κλειστήκαμε στους εαυτούς μας. Τα μηχανήματα που μας προσφέρουν αφθονία μας αφήνουν ανολοκλήρωτους. Η γνώση μας, μας έκανε κυνικούς, η ευφυία σκληρούς και κακούς. Σκεφτόμαστε πάρα πολύ και αισθανόμαστε ελάχιστα. Περισσότερο από τα μηχανήματα χρειαζόμαστε ανθρωπισμό. Περισσότερο από την ευφυία χρειαζόμαστε την ευγένεια και την καλοσύνη. Χωρίς αυτές τις αξίες η ζωή θα είναι βίαια και τα πάντα θα χαθούν.
Το αεροπλάνο και το ράδιο μας έφεραν πιο κοντά. H ίδια η φύση αυτών των εφευρέσεων εκλιπαρεί για καλοσύνη, εκλιπαρεί για καθολική αδερφοσύνη για την ένωση όλων μας. Ακόμα και τώρα η φωνή μου φτάνει σε εκατομμύρια ανά τον κόσμο, εκατομμύρια απελπισμένων ανδρών, γυναικών και μικρών παιδιών, θυμάτων ενός συστήματος που κάνει τους ανθρώπους να βασανίζουν και να φυλακίζουν αθώους ανθρώπους. Σε αυτούς που μπορούν να με ακούσουν, τους λέω “Μην απελπίζεστε”.
Η δυστυχία που τώρα βρίσκεται πάνω μας, έχει τις ρίζες της στην απληστία, την πίκρα των ανθρώπων που φοβούνται την εξέλιξη. Το μίσος των ανθρώπων θα περάσει και οι δικτάτορες θα πεθάνουν και η δύναμη που πήραν από τους ανθρώπους θα γυρίσει στους ανθρώπους και όσο oι άνθρωποι πεθαίνουν, η ελευθερία δε θα καταστραφεί ποτέ.
Στρατιώτες – μην αφήνεστε σε βαρβάρους, ανθρώπους που σας σκλαβώνουν και σας περιφρονούν – που διοικούν τις ζωές σας, σας λένε τι να κάνετε, τι να σκεφτείτε και πως να αισθανθείτε, που σας εκμεταλλεύονται, σας επιβουλεύονται, σας φέρονται σα γομάρια, σα βορά στα κανόνια.
Μην αφήνετε τους εαυτούς σας σε αυτούς τους “αφύσικους” ανθρώπους, ανθρώπους-μηχανές, με μυαλά μηχανών και καρδιές μηχανών. Δεν είσαστε μηχανές. Δεν είσαστε γομάρια. Είσαστε άνθρωποι. Έχετε ανθρωπιά στις καρδιές σας. Δε μισείτε -μόνο όσοι δεν έχουν λάβει αγάπη μισούν. Μόνο αυτοί και οι “αφύσικοι”. Οι μαχητές δε μάχονται για τη σκλαβιά, μάχονται για την ελευθερία.
Στο 17ο κεφάλαιο του κατά Λουκά, αναφέρεται “το βασίλειο του Θεού είναι μέσα στον άνθρωπο” – όχι σε έναν άνθρωπο, ούτε σε ομάδα ανθρώπων – μα σε όλους τους ανθρώπους – σε εσάς, τον λαό.
Εσείς οι άνθρωποι έχετε τη δύναμη, τη δύναμη να δημιουργήσετε μηχανές, τη δύναμη να δημιουργήσετε ευτυχία. Εσείς οι άνθρωποι έχετε τη δύναμη να κάνετε τη ζωή ελεύθερη και όμορφη, να κάνετε αυτή τη ζωή μια υπέροχη περιπέτεια. Έπειτα, στο όνομα της δημοκρατίας, ας χρησιμοποιήσουμε αυτή τη δύναμη – ας ενωθούμε όλοι. Ας παλέψουμε για έναν νέο κόσμο, έναν έντιμο κόσμο που θα δίνει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να εργαστούν, θα σας δώσει το μέλλον και τη μακροημέρευση και την ασφάλεια. Με την υπόσχεση αυτών των πραγμάτων, οι βάρβαροι ανέβηκαν στην εξουσία, αλλά λένε ψέματα. Δεν εκπληρώνουν την υπόσχεσή τους, ποτέ δε θα το κάνουν. Οι δικτάτορες ελευθερώνουν τους εαυτούς τους αλλά σκλαβώνουν τον λαό. Τώρα ας παλέψουμε για να εκπληρώσουμε εμείς αυτή την υπόσχεση. Ας παλέψουμε για να ελευθερώσουμε τον κόσμο, να κάνουμε πέρα τα εθνικά φράγματα, να κάνουμε πέρα την απληστία, το μίσος και τη μισαλλοδοξία. Ας παλέψουμε για έναν κόσμο λογικής, έναν κόσμο όπου η επιστήμη και η εξέλιξη θα οδηγήσουν την ανθρωπότητα στην ευτυχία.
Στρατιώτες – στο όνομα της δημοκρατίας, ας ενωθούμε!

Η δύναμη της θέλησης, η αγάπη και η ανθρωπιά είναι τα μόνα στοιχεία που αξίζουν σε αυτή τη Γη. Μας το λέει εκείνος ο παράξενος ανθρωπάκος με το περίεργο βάδισμα και τα πιο θλιμμένα μάτια του κόσμου.