Orient Express: Το πιο διάσημο τρένο του κόσμου
Το Orient Express δεν ήταν απλώς ένα τρένο· ήταν ένας ολόκληρος κόσμος πάνω σε ράγες. Συνδεδεμένο με τη διαδρομή από το Παρίσι προς την Κωνσταντινούπολη, έγινε σύμβολο πολυτέλειας, κοσμοπολιτισμού και μακρινών ταξιδιών. Μπορεί όλοι να γνωρίζουμε το φημισμένο τρένο από τις αγαπημένες ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου, αφού πολλές ιστορίες εκτυλίχθηκαν μέσα στα βαγόνια του, αλλά, ποια είναι η αληθινή του ιστορία; Πώς ήταν το πραγματικό Orient Express, πώς απέκτησε για πρώτη φορά την αύρα μυστηρίου και ίντριγκας που το περιέβαλε και ποια ήταν η τελική μοίρα του διάσημου τρένου;
Το Orient Express, ένα όραμα ένωσης ηπείρων
Το 1865, ο γιος ενός εξέχοντος Βέλγου τραπεζίτη, ονόματι Georges Nagelmackers, οραματίστηκε για πρώτη φορά «ένα τρένο που θα κάλυπτε μια ήπειρο, κινούμενο σε μια συνεχή μεταλλική κορδέλα για περισσότερα από 1.500 μίλια. Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στην Αμερική, ο Nagelmackers έγινε μάρτυρας των πολλών καινοτομιών στα σιδηροδρομικά ταξίδια εκεί – με κυριότερες τις πρωτοφανείς, πολυτελείς «βαγόνια με κρεβάτια» του George Pullman – και επέστρεψε αποφασισμένος να πραγματοποιήσει το όραμά του.
Το 1883, ο ενθουσιασμένος Nagelmackers, ο οποίος είχε δημιουργήσει μια σιδηροδρομική εταιρεία και μετά από πολλές οικονομικές αποτυχίες καθιέρωσε μια διαδρομή από το Παρίσι στην Κωνσταντινούπολη. Οι εφημερίδες την ονόμασαν «Orient Express» -αν και η Κωνσταντινούπολη ήταν όσο πιο μακριά μπορούσε να ταξιδέψει αυτό το τρένο προς την «Ανατολή και ο Nagelmackers υιοθέτησε το όνομα.
Στις 4 Οκτωβρίου του 1883, το Orient Express ξεκίνησε το πρώτο του επίσημο ταξίδι, με πολλούς δημοσιογράφους επιβιβασμένους για να θαυμάσουν δημόσια την πολυτέλεια και την ομορφιά του τρένου. Στο τρένο, οι ενθουσιασμένοι επιβάτες ένιωθαν σαν να είχαν μπει σε ένα από τα καλύτερα ξενοδοχεία της Ευρώπης. Στα βαγόνια του, οι ξύλινες επενδύσεις, τα βελούδινα καθίσματα και οι διακριτικές λάμψεις του ορείχαλκου δημιουργούσαν μια ατμόσφαιρα αρχοντικής θαλπωρής. Στην τραπεζαρία, λευκά τραπεζομάντιλα, πορσελάνινα σερβίτσια και κρυστάλλινα ποτήρια συνόδευαν το δείπνο, ενώ πίσω από τα παράθυρα η Ευρώπη άλλαζε πρόσωπα: φωτισμένες πολιτείες, σκοτεινά δάση, κοιλάδες και σταθμοί τυλιγμένοι στην ομίχλη. Το ταξίδι διήρκεσε περίπου ογδόντα ώρες.
Όταν έπεφτε η νύχτα, ο ρυθμικός ήχος των τροχών γέμιζε τους στενούς διαδρόμους. Πίσω από τις κλειστές πόρτες των κουπέ, άγνωστοι μεταξύ τους ταξιδιώτες μετέφεραν αποσκευές, προσδοκίες και μυστικά. Αυτή η συνύπαρξη οικειότητας και απόστασης χάρισε στο Όριεντ Εξπρές τη μυστηριακή του γοητεία — μια γοητεία που η Αγκάθα Κρίστι αποτύπωσε στο περίφημο Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές.
Ένα ταξίδι μαζί του έμοιαζε με παραμονή σε ένα κομψό ξενοδοχείο που δεν έμενε ποτέ στον ίδιο τόπο: το βράδυ αποκοιμιόσουν σε μια χώρα και το πρωί ξυπνούσες μπροστά σε έναν καινούργιο ορίζοντα.
Πολλοί αξιόλογοι αξιωματούχοι και διπλωμάτες της Γαλλικής, Γερμανικής, Αυστριακής και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας συμμετείχαν στο πρώτο ταξίδι του Orient Express. Αν και το πρώτο ταξίδι ξεκίνησε το 1883, η αδιάλειπτη άφιξη του τρένου από το Παρίσι στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιήθηκε το 1889. Εκείνη την εποχή, η αναλογία του «παλατιού στις σιδερένιες ράγες» χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τον πλούτο και την αίγλη του Orient Express.
Η δημιουργία του Πέραν Παλάς
Το τρένο που αναχωρούσε από το Παρίσι το 1889, περνούσε από τη Βιέννη, τη Βουδαπέστη, το Βελιγράδι και τη Σόφια και έφτανε στην Κωνσταντινούπολη. Με το άνοιγμα της γραμμής Παρισιού-Κωνσταντινούπολης, το ταξίδι των 80 ωρών μειώθηκε σε 68 ώρες, κάτι που θεωρείται μια ελκυστική ευκαιρία για να ικανοποιηθεί η περιέργεια των επιβατών στην Ανατολή. Το Orient Express, που έρχεται στην Κωνσταντινούπολη με όλη την ομορφιά και τη λάμψη της, έχει μόνο ένα πρόβλημα, και αυτό είναι ότι η ελίτ που έρχεται στην Κωνσταντινούπολη με αυτό το τρένο δεν έχει μέρος να μείνει στην πόλη των πόλεων. Η ανέγερση ενός ξενοδοχείου άξιου να μείνουν οι διάσημοι επιβάτες του Orient Express πήρε σάρκα και οστά από έναν Οθωμανό Λεβαντίνο, τον αρχιτέκτονα Alexandre Vallaury. Ο Vallaury φτιάχνει ένα τόσο φανταχτερό και άψογο ξενοδοχείο που εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στα πιο σημαντικά ξενοδοχεία της Κωνσταντινούπολης, παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει περισσότερα από 100 χρόνια από τότε. Εγκαινιάστηκε το 1895 και μένει στην ιστορία ως το πρώτο κτίριο στην Κωνσταντινούπολη όπου χρησιμοποιήθηκε ηλεκτρικό ρεύμα και ξεκίνησε η πρώτη υπηρεσία ανελκυστήρα, εκτός από τα ανάκτορα.
To Orient Express σαν πολιτιστική γραμμή Παρισιού-Κωνσταντινούπολης
Τα ταξίδια θεωρούνται τα σημαντικότερα μέσα πολιτιστικής ανταλλαγής σε όλη την ιστορία. Το Orient Express, τον 19ο αιώνα, επέτρεψε να διασταυρωθούν οι κοινωνικές και οικονομικές διαφορές μεταξύ Δύσης και Ανατολής και να πραγματοποιηθεί μια σημαντική πολιτιστική ανταλλαγή. Ενώ το τρένο μεταφέρει βαμβάκι, δέρμα, μπαχαρικά και σουσάμι από την Κωνσταντινούπολη στο Παρίσι, παπούτσια, αρώματα, κρασί, καπέλα και υφάσματα μεταφέρονται από το Παρίσι στην Κωνσταντινούπολη. Παράλληλα, αυξάνεται η ανατολική περιέργεια της Δύσης και η δυτική περιέργεια της Ανατολής, ενώ αυξάνεται και η ζήτηση για το Orient Express.
Τα ταξίδια σταμάτησαν κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά την επανέναρξη των αποστολών το 1919, η Γερμανία και η Αυστρία αφαιρέθηκαν από τις διαδρομές του τρένου επειδή έχασαν τον Μεγάλο Πόλεμο. Έτσι, ο χρόνος ταξιδιού μειώθηκε σε 58 ώρες. Μέχρι την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι αποστολές διακόπηκαν ξανά. Μετά τον πόλεμο, αν και τα ταξίδια ξεκίνησαν και πάλι, το τρένο υποβλήθηκε σε διάφορους περιορισμούς και έχασε τη σημασία του με την πάροδο του χρόνου.
Αν και οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι περιόρισαν σημαντικά την υπηρεσία του Orient Express, ένα μόνο βαγόνι έπαιξε έναν συναρπαστικό συμβολικό ρόλο και στους δύο. Στις 11 Νοεμβρίου 1918, Γερμανοί αξιωματικοί υπέγραψαν ένα έγγραφο παράδοσης στο βαγόνι Wagons-Lits ενός συμμαχικού διοικητή, το οποίο χρησιμοποίησε ως κινητή αίθουσα συνεδριάσεων. Οι Γάλλοι εξέθεταν με υπερηφάνεια το βαγόνι στο Παρίσι μέχρι τον Ιούνιο του 1940, όταν ο Χίτλερ διέταξε να μεταφερθεί στο ακριβές σημείο όπου οι Γερμανοί είχαν αναγκαστεί να παραδοθούν 22 χρόνια πριν. Εκεί υπαγόρευσε τους όρους της γαλλικής παράδοσης. Τέσσερα χρόνια αργότερα, όταν η ήττα του Χίτλερ φαινόταν επικείμενη, διέταξε να ανατιναχθεί το βαγόνι, για να μην «γίνει ξανά τρόπαιο των Συμμάχων».
Η τελευταία αποστολή του Orient Express στην Κωνσταντινούπολη, η οποία είναι μια από τις σημαντικές στάσεις, έγινε το 1977. Μέχρι το 2007, το τρένο είχε μειωθεί σε μία γραμμή μεταξύ Παρισιού και Βιέννης. Αυτή η γραμμή αργότερα καταργήθηκε ως Στρασβούργο-Βιέννη, και το ιστορικό τρένο πραγματοποίησε την τελευταία του αποστολή τον Δεκέμβριο του 2009…
Το τρένο των βασιλέων και οι περίεργοι επιβάτες
Μερικοί βασιλιάδες που ταξίδευαν με το τρένο επέδειξαν πολύ περίεργη συμπεριφορά. Ο Φερδινάνδος της Βουλγαρίας, τρομοκρατημένος μέχρι θανάτου από τους δολοφόνους, παρατηρήθηκε να κλειδώνεται στην τουαλέτα. Ο βασιλιάς του Βελγίου Λεοπόλδος Β’ επιβιβάστηκε στο τρένο για την Κωνσταντινούπολη αφού έκανε περίτεχνες διευθετήσεις για να διεισδύσει στο χαρέμι ενός Τούρκου. Ο βασιλιάς της Βουλγαρίας, ερασιτέχνης μηχανικός, επέμεινε να του επιτραπεί να οδηγήσει το τρένο μέσα από τη χώρα του, κάτι που έκανε με επικίνδυνες ταχύτητες. Ο Τσάρος Νικόλαος Β’ απαίτησε να κατασκευαστούν ειδικά βαγόνια για την επίσκεψή του στη Γαλλία, και μερικές δεκαετίες αργότερα ο Γάλλος πρόεδρος Πολ Ντεσανέλ έπεσε αδέξια από ένα από αυτά τα βαγόνια μέσα στη νύχτα, ένα γεγονός που προκάλεσε τέτοιο χλευασμό που τελικά παραιτήθηκε.
Στην ακμή του, το τρένο κέρδισε ένα ακόμη παρατσούκλι: «Εξπρές των Κατασκόπων». Οι μυστικοί πράκτορες που μετακινούνταν από ήπειρο σε ήπειρο λάτρευαν το τρένο, γράφει ο Cookridge, επειδή απλώς «έκανε τη δουλειά τους πολύ πιο εύκολη και τα ταξίδια τους πολύ πιο άνετα». Ένας από τους πιο αξιοσημείωτους από αυτούς τους πράκτορες ήταν ένας Άγγλος ονόματι Robert Baden-Powell, ο οποίος παρίστανε τον λεπιδόπτερο που συνέλεγε δείγματα στα Βαλκάνια. Τα περίπλοκα σκίτσα του με τα σχήματα και τα χρώματα των φτερών πεταλούδας ήταν στην πραγματικότητα κωδικοποιημένες αναπαραστάσεις των οχυρώσεων που εντόπισε κατά μήκος των Δαλματικών ακτών, οι οποίες χρησίμευσαν ως μεγάλα βοηθήματα για το βρετανικό και ιταλικό ναυτικό κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Για τo Orient Express
Αν και έγιναν πολλές προσπάθειες να διατηρηθεί η παλιά αίγλη του Orient Express, δεν έφεραν ποτέ ξανά το επιθυμητό αποτέλεσμα. Το Orient Express όπως ταξίδεψε στην πρώτη του νιότη δεν κατάφερε ποτέ ξανά να είναι το ίδιο. Οι σύγχρονες εκδοχές του Orient Express απέχουν πολύ από το πρωτότυπο. Η εποχή της ίντριγκας και του ενθουσιασμού, του μυστηρίου και της γοητείας στο Orient Express έχει τελειώσει. Το Orient Express έγινε το τρένο που προτιμούσαν οι πλούσιοι και οι ευγενείς της Ευρώπης, ένα ζωντανό σύμβολο των οικονομικών ανισοτήτων της εποχής του. Έγινε σκηνικό για τις πιο διάσημες και αγαπημένες ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου, ταξίδεψε όνειρα, ιστορίες, ήρωες που κρατάμε για πάντα στη μνήμη μας και αυτή είναι η πιο όμορφη κατάληξη για το ιστορικό τρένο.
About The Author
