Ο μπάρμαν του Ριτζ, Φιλίπ Κολλέν: Μια Ιστορία Παράνοιας και Αντίστασης στο Ριτζ του Παρισιού

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Το μυθιστόρημα «Ο μπάρμαν του Ριτζ» του Φιλίπ Κολλέν είναι από την αρχή εξαιρετικά ενδιαφέρον για δύο λόγους αρχικά, αφού, όσο εξελίσσεται η ιστορία αποκτά πολλούς περισσότερους για να μαγνητίσει τον αναγνώστη. Η πρώτη αφορά τον ιστορικό του χαρακτήρα και τους ήρωες του, οι οποίοι είναι γνωστοί και αληθινοί, ενώ η δεύτερη έχει να κάνει με την ευφυέστατη μυθοπλασία του, που δημιουργεί ένα ελκυστικό και γοητευτικό λογοτεχνικό σύνολο.

Στο διάσημο μπαρ του ξενοδοχείου Ριτζ, στην πλατεία Βαντόμ του Παρισιού είναι το σκηνικό της ιστορίας, από την ημέρα που η Γαλλία τέθηκε υπό κατοχή από τη Γερμανία του Γ΄ Ράιχ, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Φρανκ Μεγιέρ, ο διάσημος μπάρμαν, διευθύνει το μπαρ και γίνεται ο βασικός ήρωας της ιστορίας.

Ο Μέγιερ είναι Εβραίος, γεννημένος στο Τιρόλο της Αυστρίας. Από μικρή ηλικία ο πατέρας του θα καταλάβει το μέλλον της εβραϊκής φυλής. Δεν θα κάνει ποτέ στον γιο του περιτομή και θα τον γαλουχήσει στον χριστιανικό τρόπο, μακριά από τα τελετουργικά και τις συνήθειες των Εβραίων προγόνων του.

Ο Φρανκ θα μεγαλώσει και θα μεταναστεύσει στην Αμερική. Εκεί θα ζήσει τη νύχτα και τον κόσμο του ποτού κοντά σε φτασμένους και διάσημους μπάρμαν και θα αποκτήσει ταυτότητα στο είδος του. Με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο θα γυρίσει στην Ευρώπη, στη Γαλλία, και θα λάβει μέρος στον Μεγάλο Πόλεμο στο πλευρό του γαλλικού στρατού χωρίς να μάθει ποτέ κανείς το μυστικό του.

Όταν το 1921 τεθεί επικεφαλής του διάσημου μπαρ του Ριτζ η φήμη του θα τον κάνει ένα από τα πιο σημαντικά πρόσωπα του νυχτερινού κόσμου. Τα κοκτέιλ του θα μεθύσουν και θα σαγηνεύσουν τον Χεμινγουέι, τον Σκοτ Φιτζέραλντ, τη Σανέλ, τον Κοκτώ, τον Πικάσο, η φήμη του θα εδραιωθεί ως τον πιο διάσημο του κόσμου.

Η ιστορία ξεκινάει από την κατοχή της Γαλίας, το 1941 και θα τελειώσει, ως αφήγηση με το τέλος του πολέμου και την παράδοση των Γερμανών στους Αμερικάνους και τους Άγγλους το 1944.

Ο Κολλέν θα δημιουργήσει μια απίθανη αφήγηση που θα αποκαλύψει όλες τις πτυχές του χαρακτήρα του ήρωα αλλά και όσους βρίσκονται γύρω του και διαμορφώνουν τη σκέψη και τις πράξεις τους.

Εκτός από τους ζωντανούς και ιδιαίτερα αληθινούς διαλόγους του Φρανκ με όσους παίρνουν μέρος στη μυθιστορία, και πλαισιώνουν το παρόν και το απτό, ο συγγραφέας δημιουργεί ένα μοναδικό ημερολόγιο, στο οποίο ο Μεγιέρ αποκαλύπτει τους φόβους, τις αμφιβολίες του και την αληθινή του υπόσταση, αυτή που αναγκάζεται να κρύβει.

Μέσα στο επαγμένο Ριτζ, όπως άλλωστε σε όλα τα μεγάλα ξενοδοχεία του Παρισιού, θα ζήσουν εκείνοι που διευθύνουν και δίνουν την κατευθυντήρια γραμμή, τα υψηλά στελέχη της ναζιστικής κατοχής. Ο Μεγιέρ πρέπει να συνεχίσει να είναι ο πετυχημένος και αψεγάδιαστος μπάρμαν του Ριτζ.

Σκοπός του θα γίνει να καταφέρει να μην αποκαλυφθεί η εβραϊκή του ταυτόττηα, αλλά και να προστατεύσει τον μικρό του βοηθό Λυσιανό, ο οποίος είναι και αυτός Εβραίος. Η μεγαλύτερή του όμως μάχη και αγωνία είναι για την Μπλανς Οζελλό, τη γυναίκα του διευθυντή του Ρίτζ. Η Μπλανς, επίσης Εβραία, είναι η έννοια και ο έρωτας του Φρανκ. Θα ρισκάρει τη ζωή του και τη θέση του για τη γυναίκα που αγαπάει, παράλληλα όμως θα δώσει και μια μάχη κρυφή και ανήλεη για να σώσει από τα χέρια των Γερμανών όσους περισσότερους Εβραίους μπορεί.

Ο Κολλέν αναδεικνύει με δεξιοτεχνία την παράξενη ατμόσφαιρα, ταυτόχρονα σουρεαλιστική και απειλητική, στο φαινομενικά ήρεμο ξενοδοχείο και το μπαρ του. Περιγράφει με καθαρότητα με μια ζωντανή αναπαράσταση μια κανονικότητα που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη συνθήκη που επικρατεί στους δρόμους του Παρισιού. Οι πόρτες του μπαρ ανοίγουν στις επτά το απόγευμα, όλα γυαλίζουν, η παραμικρή λεπτομέρεια πηγάζει από μια διαφορετική διάσταση, από μια εικόνα του παρελθόντος στην άβυσσο ενός ανήλεου πολέμου. Σαμπάνια ακριβή, σναπς για να ξεδιψάσουν οι Γερμανοί αξιωματούχοι, κοκτέιλ προς τιμή τους, ακριβά τσιγάρα, καπνός αυθεντικός, στο Ριτζ.

Το μυθιστόρημα εναλλάσσεται μεταξύ τριτοπρόσωπης αφήγησης και αποσπασμάτων σε πρώτο πρόσωπο από το ημερολόγιο του Μαγιέρ, ένα εξαιρετικό λογοτεχνικό τέχνασμα. Κάθε ενότητα προηγείται από μια ημερομηνία, η οποία υπενθυμίζει στους αναγνώστες την τρομερή κατάσταση στο Παρίσι από το 1940 έως το 1944, παρόλο που το ίδιο το Ριτζ ήταν εν μέρει απομονωμένο από τις χειρότερες συνέπειες της γερμανικής κατοχής.

Ο Κολλέν δημιουργεί μια πιστή περιγραφή της ιστορικής συνθήκης της εποχής. Τις δυσκολίες και τη δραματική κατάσταση που έχει περιέλθει το Παρίσι και ολόκληρη η Γαλλία, σε ένα ειρωνικό αντιστάθμισμα με το Ριτζ, που είναι σαν να πορεύεται σε μια σταθερή κανονικότητα, σε μια ίδια συνθήκη.

Παράλληλα διανθίζει την αφήγησή του με τους ήρωες του μυθιστορήματος, τις ζωές όσων ζουν μέσα στο Ριτζ, το προσωπικό, τους διευθυντές, τα στελέχη, ο καθένας από αυτούς έχει και μια διαφορετική ιστορία.

Η εξομολογητική όμως πτυχή του έργου, μέσα από την ημερολογιακή καταγραφή του Μεγιέρ είναι εκείνη που δίνει την ένταση και την πραγματική υπόσταση στο μυθιστόρημα. Μια αφγήηση ψυχογραφική, γεμάτη από τον φόβο και τη αμφιβολία που αντικατοπτρίζει την αληθινή συνθήκη που βιώνει κάθε παγιδευμένος άνθρωπος σε καιρό πολέμου. Τις ψυχικές διακυμάνσεις και τον τρόμο της κάθε πράξης, το ατελείωτο αγωνιώδες ταξίδι σε ένα τέλος που κανείς δεν ξέρει αν θα είναι αίσιο ή τραγικό. Ο Φρανκ αποτυπώνει με μονολόγους την ίδια του την ψυχή αλλά και όσων γνωρίζει και συναναστρέφεται μαζί τους.

Ο Κολλέν έχει καταφέρει να αναβιώσει μια σκοτεινή και δραματική εποχή. Να ταξιδέψει τον αναγνώστη σε εικόνες ζωντανές, σε άσπρο και μαύρο, με φόντο το λιγοστό φως ενός μπαρ, τα σκοτεινά σοκάκια μιας κατακτημένης πόλης, τη χλιδή μιας αίγλης που τελεί υπό αυταπάτη, την αγωνία της ανθρώπινης ζωής, την αμφίβολη πορεία ενός ολόκληρου κόσμου.

Το «Ο μπάρμαν του Ριτζ» είναι μια εξαιρετική ευκαιρία για τον αναγνώστη να ταξιδέψει με συνοδοιπόρους πρόσωπα αληθινά, ήρωες που αποκαλύπτουν τις κρυφές πτυχές τους, και μια ιστορία μοναδική και τόσο ζωντανήυ